Κυριακή 14 Νοεμβρίου 2021
Κυριακή 7 Νοεμβρίου 2021
Karl Marx και Θρησκεία
«Η μελέτη για την παρουσία του θρησκευτικού στοιχείου στο έργο του Marx θα πρέπει να βασίζεται στην πρώιμη φιλoσοφική παραγωγή του, δεδομένου ότι, κατά τον Boulgakoff, στα μεταγενέστερα έργα του Marx δεν υπάρχει καμμιά ουσιαστική αλλαγή στις θρησκευτικές – φιλοσοφικές απόψεις του· [οπωσδήποτε είναι αναγκαία η καλή γνώση εκ μέρους του αναγνώστη των έργων του Marx: Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα (1844), Η Γερμανική Ιδεολογία (1864), Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (1859)]. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Β. ΜΠΑΛΤΑΣ. (2004). «Εισαγωγικό Σημείωμα», στο: Ο Karl Marx ως Θρησκευτικός τύπος. Αθήνα: Άθως, σσ. 14-15.
«Αν και ο Marx ήταν αναίσθητος ως προς το θρησκευτικό πρόβλημα, δεν τον καθιστά μόνον αυτό αδιάφορο ως προς το γεγονός της θρησκευτικότητας και της υπάρξεως της θρησκείας. Το αντίθετο, η εσωτερική αποξένωση, όπως αυτό συμβαίνει συχνά, δεν προκαλεί την αδιαφορία προς τον ξένο αυτό και αδιανόητο κόσμο, και αυτός ακριβώς ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Marx αντιμετώπιζε τη θρησκεία. Ο Marx αντιμετωπίζει τη θρησκεία, κυρίως τον δεϊσμό (ο όρος deismus εισήχθη υπό του Hebert του εκ Cherbury) και τον χριστιανισμό, με σκληρή εχθρότητα, ως ένας μαχόμενος αθεϊστής, ο οποίος προσπαθεί να απελευθερώσει, να θεραπεύσει τους ανθρώπους από την θρησκευτική παράνοια, την πνευματική δουλεία. Μέσα στον μαχόμενο αθεϊσμό του Marx βλέπουμε το κεντρικό νεύρο όλης της δραστηριότητάς του, ένα από τα βασικά του κριτήρια, η διαμάχη με την θρησκεία είναι, με κάποια ένννοια, όπως θα διασαφισνισθεί αυτό στη συνέχεια, το πραγματικό αν όχι το ανομολόγητο μοτίβο και στα σημαντικότερα καθαρώς θρησκευτικά έργα του. Ο Marx αντιμάχεται τον θεό της θρησκείας και με την επιστήμη του και με το σοσιαλισμό του, ο οποίος στα χέρια του γίνεται ένα μέσο για τον αθεϊσμό, ένα όπλο για την απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τη θρησκεία. Η προσπάθεια της ανθρωπότητας “να τα βολέψει χωρίς Θεό, και μάλιστα για πάντα και τελειωτικά”, για την οποία τόσο διεξοδικά είχε γράψει ο Dostoievsky και η οποία ήταν το αντικείμενο των μόνιμων και οδυνηρών σκέψεων, μεταξύ άλλων, έλαβε και μία από τις πιο λαμπρές και ολοκληρωμένες εκφράσεις στα δόγματα του Marx. Την εσωτερική αυτή σχέση μεταξύ του αθεϊσμού και του σοσιαλισμού στα έργα του Marx, την πραγματική ψυχή της δραστηριότητάς του, συνήθως ή δεν την κατανοούν ή δεν την παρατηρούν, γιατί, γενικότερα, ενδιαφέροντια ελάχιστα γι’ αυτήν την πλευρά του, και για να δείξει κανείς αυτό με πολλή ευκρίνεια, πρέπει να αναφερθεί στην ιστορία της πνευματικής εξελίξεώς του».
SERGIUS BOULGAKOFF. (2004). Ο Karl Marx ως Θρησκευτικός τύπος. Εισαγωγή – Μετάφρση – Σχόλια Δημήτριος Β. Μπαλτάς. Αθήνα: Άθως, σ. 28.
Σάββατο 30 Οκτωβρίου 2021
Η αλήθεια στον ΜΑΡΤΙΝ ΧΑΪΝΤΕΓΓΕΡ
«Η Δήλος, το ιερό νησί, το μέσο της χώρας των Ελλήνων, των ακτών και των θαλασσών της, φανερώνει, εφ’ όσον κρύβει. Τι είναι αυτό που έτσι εμφαίνεται σ’ αυτή την ίδια; Τι υποδηλώνει η Δήλος; Εκείνο που δοκίμασαν οι ποιητές και διανοητές των Ελλήνων, επειδή προ-έβλεπαν από πολύ μακριά αυτό που υπήρξε γι’ αυτούς το παροντικό, και που το ονόμασαν αλήθεια, δηλαδή: το αχώριστο του ακρύπτου (ξεσκέπασμα) και του κρυφού (σκέπασμα).
»Κάθε λέγειν και δια μέσου αυτού η εκάστοτε πλάση και έργο, η κάθε δράση και η κάθε πράξη δέχονται από την αλήθεια και διατηρούν μέσα της τον προσδιορισμό του τύπου τους. Γιατί η αλήθεια είναι το φέρον πεδίο: Είναι τα ανοικτά που αυτοπροσφέρονται, φέρονται προς τα πάντα, τα οριοθετούν και τα ελευθερώνουν, που επιτρέπουν στο κάθε τι που είναι παρόν και απόν να έρχεται και να διαρκεί, ν’ αποχωρεί και να λανθάνει.
»Κάθε ποίηση και νόηση προϋποθέτει την θεώρησή της από την αλήθεια. Αυτή η ίδια κατακρατείται έτσι μέσα στην θνητή πρό-βλεψη. Η αλήθεια βλέπεται, αλλά δεν νοείται ως προς το προσίδιο χαρακτηριστικό της με τρόπο που να προσιδιάζει σ’ αυτό. Έκτοτε περέμεινε μη νοημένη και ανερώτητη για την προέλευσή της.
»Αλήθεια είναι η αυθεντική λέξη του ελληνικού Desein, ο μύθος, δηλαδή τα λεγόμενα που γίνονται η ελληνική νόηση, όταν εκδιπλώνονται ως ο λόγος μέσα στο λέγειν και στο διαλέγεσθαι, δηλαδή μέσα στο εκ-φράζειν του παρείναι και το δια-φράζειν του. Τα παρόντα αληθεύουν, επειδή η παροντικότητά τους ξεσκεπάζεται μέσα στον ορίζοντα του κρυψίματος· το αληθεύειν είναι ο βασικός χαρακτήρας που διατηρεί η ελληνική σκέψη απ’ άκρη σ’ άκρη, χωρίς να τον έχει περαιτέρω συλλογισθεί».
ΜΑΡΤΙΝ ΧΑΪΝΤΕΓΓΕΡ. (1998). Διαμονές. Ταξίδι στην Ελλάδα. Πρόλογος, μετάφραση Γιώργος Φαράκλας. Επιμέλεια Νίκος Καλταμπάνος. Αθήνα: Κριτική, σσ. 67-69.
Κυριακή 10 Οκτωβρίου 2021
Η ύπαρξη του άλλου
«Για να μάθω την οποιαδήποτε αλήθεια για μένα, πρέπει να περάσω στον άλλο. Ο άλλος είναι απαραίτητος για την ύπαρξή μου, κατά τον ίδιο τρόπο που είναι απαραίτητος και για τη γνώση που έχω για τον εαυτό μου. Έτσι, η αποκάλυψη του μύχιου εαυτού μου μού αποκαλύπτει ταυτόχρονα τον άλλον, ως μια ελευθερία που στέκεται ενώπιόν μου, που με σκέφτεται, και που θέλει το καλό μου ή το κακό μου. Ανακαλύπτουμε αμέσως ένα κόσμο που θα τον αποκαλέσουμε “διυποκειμενικότητα”. Και μέσα σ’ αυτόν ακριβώς τον κόσμο αποφασίζει ο άνθρωπος τι είναι ο ίδιος και τι είναι οι άλλοι».
ΖΑΝ – ΠΩΛ ΣΑΡΤΡ. (2020). Ο υπαρξισμός είναι ανθρωπισμός, μτφρ. Αντώνης Χατζημωυσής. Εισαγωγή – Σημειώσεις Αρλέτ Ελκαΐμ – Σαρτρ. Αθήνα: Δώμα, σ. 56.
Δευτέρα 6 Σεπτεμβρίου 2021
Κίρκεγκωρ: στοχασμός και υποκειμενικότητα
«Ένας ειδωλολάτρης, λέει ο Κίρκεγκωρ, που προσεύχεται “εν πνεύματi και αληθεία» (Iω. 4,23-24)”, μολονότι το αντικείμενο της προσευχής του είναι ένας θεός ψεύτικος, στην πραγματικότητα πιστεύει στον αληθινό Θεό· αντίθετα, ένας χριστιανός που προσεύχεται στον αληθινό Θεό, αλλά δεν προσεύχεται πραγματικά, στην πραγματικότητα πιστεύει σ’ ένα είδωλο! (Concluding Unscientific Postscript, σ. 179-180). Όμως, στην πραγματικότητα ούτε καν αυτή τη διάκριση δεν μπορούμε να κάνουμε, γιατί δεν μπορούμε να υιοθετήσουμε μια στάση ζωής αντί για μιαν άλλη, αν δεν έχουμε κάποιο κριτήριο για να διακρίνουμε ανάμεσα στις διάφορες στάσεις· δεν μπορούμε ν’ αποφασίσουμε πως πρέπει να πράττουμε, αν δεν προσδιορίσουμε ποιο είναι το αντικείμενο της πράξης μας και των στάσεών μας. Δεν μπορούμε απλώς να πιστεύουμε σε κάτι, χωρίς να γνωρίζουμε τίποτα σχετικά με το τι είναι αυτό στο οποίο πιστεύουμε».
ΜΑΞ ΤΣΑΡΛΣΓΟΥΟΡΘ. (2014). Φιλοσοφία και Θρησκεία. Τυπολογία των σχέσεών του από την αρχαιότητα έως σήμερα, μτφρ. Χρήστος Τριανταφυλλόπουλος, επιμέλεια Γιάννης Α. Δημητρακόπουλος. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σσ. 254-255.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
