Τα θεμέλια της Ηθικής

Η Τρίτη (ημέρα) της συζήτησης του αναγνώστη με τον φιλόσοφο ως θέμα έχει: «Πως πρέπει να ζούμε όλοι μαζί;», και στο κεφάλαιο: «Θεμελίωση ή διασάφηση της ηθική;», γίνεται λόγος για «εσφαλμένες πράξεις» που «είναι απόρροια αδυναμίας της βούλησης ή αυτοεξαπάτησης» κι όχι «ελλιπούς γνώσης»· γίνεται, επίσης, λόγος για την «εφαρμοσμένη ηθική» που «ασχολείται με προβληματικές περιπτώσεις πράξεων»· και, τέλος, γίνεται λόγος για «πραγματικές ηθικές αποφάσεις» όπου «πρέπει να προσέχουμε συγκεκριμένα πράγματα», όπως: 

«Πόσο ευνοούν την (ηδονιστικά εννοούμενη) ιδιοτέλειά μου οι διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες πράξης και πόσο συμβάλλουν εν γένει στην ευημερία μου; Ποια η σχέση τους με τη μεγιστοποίηση της συνολικής ωφέλειας; Ποια δικαιώματα εμού και του ιδίου των άλλων εμπλέκονται ενδεχομένως;». 

Το τέλος της συζήτησης κλείνει με Αριστοτέλη. Φιλοσοφικά σαφής είναι και έκτη σημείωση.

ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ: Οι ηθικοί φιλόσοφοι προσπαθούν ακριβώς να βρουν εδώ μια τάξη που να μπορεί να αναδειχθεί. Αλλά είναι αλήθεια ότι στην ατομική περίπτωση θα πρέπει κανείς τελικά να σταθμίζει ποιες πλευρές είναι οι πιο σημαντικές, χωρίς σαν έχει στη διάθεσή του έναν γενικό κανόνα γι’ αυτό.

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ: Αυτό, τότε, δεν μένει πάντα αδιευκρίνιστο;

ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ: Ίσως. Όμως μπορεί κανείς, όπως ο Αριστοτέλης, να πιστεύει ότι κάθε πράγμα έχει το δικό του μέτρο ακρίβειας με το οποίο μπορεί να φωτιστεί. Και αυτό που χαρακτηρίζει τον πεπαιδευμένο άνθρωπο είναι ότι αυτός ξέρει ποιο μέτρο ακρίβειας αντιστοιχεί στο κάθε πράγμα.

ΕΚΤΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Αυτό που ενδιαφέρει την ηθική φιλοσοφία είναι να παρουσιάσει τα θεμέλια της ηθικής. Μ’ αυτό βοηθά επίσης στην καθοδήγηση των αποφάσεών μας για το πως θα πράξουμε (ιδιαίτερα στην εφαρμοσμένη ηθική). Προπάντων όμως συμβάλλει στην αυτοκατανόησή μας, με το να κάνει σαφείς διάφορες πλευρές που πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψη στην ορθή πράξη και με το να τις βάζει σε μια τάξη που να μπορεί να έρθει στο φως. Μ’ αυτό, ωστόσο, δεν αποφεύγεται η στάθμιση στο επίπεδο των συγκεκριμένων περιπτώσεων.

ΓΚΕΡΧΑΡΝΤ ΕΡΝΣΤ. (2017). Σκέψου σαν φιλόσοφος. Εισαγωγή στη φιλοσοφία σε 7 ημέρες, μτφρ. Κωνσταντίνος Σαργέντης. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτη, σ. 75.